Welke luchthaven heeft Nederland werkelijk nodig? Die vraag staat centraal in het nieuwe rapport “Brede welvaart en de omvang van Schiphol”, opgesteld door onderzoeksbureau CE Delft in opdracht van de Maatschappelijke Raad Schiphol (MRS). Onze conclusie is: een kleinere luchthaven levert Nederland méér brede welvaart op dan de huidige omvang.
Krimp leidt tot verlies? Hardnekkige aanname onder vuur
In het politieke debat – en ook in het recente Coalitieakkoord – overheerst al jaren de gedachte dat een groeiende luchtvaartbranche van belang is voor de Nederlandse economie. Krimp zou banen kosten, de bereikbaarheid aantasten en het vestigingsklimaat schaden. Ook het rapport-Wennink stelt dat krimp zou leiden tot verlies van de internationale hubfunctie en economische aantrekkingskracht.
Maar klopt dat beeld wel?
De huidige omvang van Schiphol gaat gepaard met ernstige geluidshinder, gezondheidsschade, hoge CO₂-uitstoot, druk op woningbouw en een groot beslag op arbeid en energie. Tevens past de luchthaven in haar huidige omvang niet binnen de geldende wetgeving. “Bovendien oordeelde de rechtbank Den Haag in maart 2024 dat de belangen van omwonenden jarenlang onvoldoende zijn meegewogen en dat dit in strijd is met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.” Aldus Khadija Arib, voorzitter van de MRS.
Tegen deze achtergrond liet de MRS onafhankelijk onderzoek uitvoeren naar de relatie tussen de omvang van Schiphol en brede welvaart. Hierbij wordt nadrukkelijk gekeken naar effecten die in het verleden stelselmatig ondergeschikt zijn geweest, zoals gezondheid of woongelegenheid.
Drie scenario’s naar de omvang van Schiphol
Onderzoeksbureau CE Delft onderzocht drie situaties voor 2025:
500.000 vluchten, 375.000 vluchten en 250.000 vluchten per jaar. De studie is een brede verkenning van de effecten van een luchthaven van verschillende groottes op economie, gezondheid, klimaat, wonen en bereikbaarheid.
De uitkomsten zijn helder:
- Gezondheid: 1,34 miljoen Nederlanders ervaren nu geluid boven de WHO-adviesgrens. Bij 250.000 vluchten daalt dit aantal met circa 57%. Ook neemt de ziektelast dan af door bijvoorbeeld minder ultrafijnstof.
- Woningbouw: een kleinere luchthaven creëert ruimte voor minimaal 30.000 extra woningen.
- Klimaat: in de kleinste variant dalen de CO₂-kosten met € 0,6 tot € 1,7 miljard per jaar.
- Arbeidsmarkt: de luchthaven onttrekt arbeid en kapitaal aan cruciale sectoren zoals energietransitie, zorg, ICT en woningbouw. De totale werkgelegenheid in Nederland blijkt nauwelijks afhankelijk van de omvang van Schiphol.
- Bereikbaarheid: het maximale vestigingsplaatseffect wordt al bereikt bij 150.000–200.000 vluchten. In de kleinste variant krijgt slechts 9% van de reizigers te maken met beperkte extra reistijd (3–18 minuten gemiddeld). Ticketprijzen veranderen nauwelijks.
Daarbij komt dat een aanzienlijk deel van de winsten van luchtvaartmaatschappijen naar buitenlandse aandeelhouders vloeit, waardoor de economische meerwaarde voor Nederland beperkt is.
Luchtvaart is minder belangrijk voor de economie dan altijd wordt gedacht
Op basis van het onderzoek concludeert de MRS dat er binnen de onderzochte scenario’s geen structurele relatie bestaat tussen de omvang van de luchthaven en de kracht van de Nederlandse economie.
De huidige omvang ligt volgens de MRS voorbij het optimum vanuit het perspectief van brede welvaart. Bovendien belemmert de verdringing van arbeid, ruimte en kapitaal de energietransitie en andere essentiële maatschappelijke opgaven.
De gangbare gedachte dat luchtvaart zó belangrijk is dat negatieve effecten maar moeten worden geaccepteerd, is volgens de MRS niet langer houdbaar op basis van de feiten.
Oproep aan politiek: kijk naar brede welvaart
De MRS roept kabinet en Kamer op om bij het nieuwe Luchthavenverkeerbesluit (LVB) niet automatisch uit te gaan van een maximale capaciteit, maar te zoeken naar een omvang van de luchthaven die aantoonbaar bijdraagt aan brede welvaart. De MRS wil met dit rapport een brede maatschappelijke discussie starten en zal tevens een symposium over dit onderwerp organiseren waar zowel omwonenden als politiek voor worden uitgenodigd.
Alleen met een volwaardige afweging tussen economische belangen, leefbaarheid, gezondheid, natuur, klimaat en wonen kan Nederland komen tot toekomstbestendig en rechtmatig luchtvaartbeleid. Juist daarom moet de discussie rond Schiphol in de toekomst veel meer gaan over brede welvaart.
Het rapport is hier te lezen of te downloaden